سوم ربیع‌الثانی برای گرگان فقط یک روز در تقویم نیست؛ این روز با یکی از مهم‌ترین روایت‌های تاریخی این شهر پیوند خورده و به عنوان هفته فرهنگی در نظر گرفته شده است، در میزگرد «گرگان با فرهنگش چه می‌کند؟ به این رخداد بزرگ گرگان پرداختیم.

به گزارش کناره به نقل از پایگاه خبری تحلیلی گلستان ما

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگ و هنر پایگاه خبری تحلیلی «گلستان ما» - داود خاندوزی؛ سوم ربیع‌الثانی برای گرگان فقط یک روز در تقویم نیست؛ این روز با یکی از مهم‌ترین روایت‌های تاریخی این شهر پیوند خورده است؛ روایتی که از حضور امام حسن عسکری(ع) در جرجان، استرآباد تاریخی و گرگان امروز حکایت دارد. در منابع تاریخی و روایی، ماجرای این سفر و دیدار امام با مردم جرجان بازتاب یافته و همین پیشینه، این مناسبت را به بخشی از حافظه مذهبی و تاریخی منطقه تبدیل کرده است.

اهمیت این واقعه زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم گرگان امروز، شهری با پیشینه تاریخی، مذهبی و فرهنگی چندلایه است؛ شهری که در کنار بافت تاریخی و مفاخر خود، روایت‌های مذهبی و اجتماعی متعددی نیز در شکل‌گیری هویت آن نقش داشته‌اند.

بر همین اساس، هفته فرهنگی گرگان می‌تواند فراتر از چند برنامه مناسبتی، فرصتی برای بازخوانی هویت تاریخی شهر، معرفی مفاخر، مشارکت دادن مردم و پیوند دادن نسل جدید با گذشته گرگان باشد.

اما پرسش اصلی اینجاست که آیا این ظرفیت تاکنون به اندازه کافی مورد استفاده قرار گرفته است؟

میزگرد تخصصی «گرگان با فرهنگش چه می‌کند؟» با حضور حسین پایین‌محلی، نویسنده و فعال اجتماعی، غلامرضا خارکوهی، تاریخ‌نگار و پژوهشگر، و سید غلامرضا موسوی، رئیس کمیسیون فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شورای اسلامی شهر گرگان با همین هدف برگزار شد؛ میزگردی که در آن کارشناسان از وضعیت هفته فرهنگی، ظرفیت‌های مغفول شهر، ضرورت مشارکت مردم، نقش دستگاه‌های مختلف، جایگاه نخبگان و راهکارهای تبدیل این مناسبت به یک جریان فرهنگی سخن گفتند.

سؤال نخست: آیا هفته فرهنگی گرگان توانسته مردم، هنرمندان، نخبگان، جوانان و فعالان اجتماعی را واقعاً درگیر کند یا همچنان بیشتر یک برنامه اداری و مناسبتی است؟

غلامرضا خارکوهی، تاریخ‌نگار و پژوهشگر:

غلامرضا خارکوهی با اشاره به پیشینه مذهبی و فرهنگی گرگان اظهار کرد: افکار مذهبی و اهل‌بیتی در این شهر قدیمی، باسابقه، متدین و فرهنگی ریشه داشته است و همین ویژگی می‌تواند زمینه‌ای باشد تا مردم و جوانان بیشتر با این اتفاق مهم و میمون یعنی ورود امام حسن عسکری(ع) به استرآباد سابق در سال ۲۵۵ قمری آشنا شوند.

وی افزود: این اتفاق اگر نگوییم بی‌مانند است، دست‌کم یکی از نوادر تاریخ به شمار می‌آید. خوشبختانه از نظر اسناد مکتوب نیز پشتوانه داریم و از قرن ششم آثار و کتاب‌هایی درباره این واقعه وجود دارد؛ از جمله آثار راوندی، حمزه طوسی و دیگر علما.

این تاریخ‌نگار ادامه داد: ما علاوه بر اسناد مکتوب، یک سند و نشانه بنایی هم داریم؛ یعنی بنایی که از قدیم به نام قدمگاه امام حسن عسکری(ع) در این شهر شناخته شده و مورد توجه مردم بوده است.

خارکوهی گفت: خوشبختانه هر سال مراسم‌هایی برگزار می‌شود و این برنامه‌ها در حال بهتر شدن است، اما هنوز این واقعه جایگاه واقعی خودش را در شهر گرگان پیدا نکرده است.

وی با تأکید بر ضرورت ورود همه نهادها به این موضوع بیان کرد: امیدواریم با برنامه‌ریزی بیشتر، ائمه جمعه و ائمه جماعات مساجد، نهادهای فرهنگی، دانشگاه‌ها، فرمانداری، شهرداری و شورای شهر پای کار بیایند تا این کار قوی‌تر دنبال شود.

خارکوهی تأکید کرد: اگر شورای شهر این موضوع را تصویب کرده و سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری هم در حال اجرای آن است، نباید انتظار داشته باشیم همه بار هفته فرهنگی بر دوش همین دو نهاد باشد. این انتظار به جا نیست.

وی ادامه داد: اینکه بگوییم فقط شهرداری بیاید و همه مسائل هفته فرهنگی را به دوش بگیرد، درست نیست. سازمان تبلیغات، اوقاف، نهادهای حوزوی، ائمه جمعه و جماعات و سایر دستگاه‌ها نیز باید در این موضوع مسئولیت داشته باشند.

این تاریخ‌نگار پیشنهاد کرد: مانند هفته دفاع مقدس که دستگاه‌ها و ادارات برای آن برنامه ارائه می‌کنند، برای هفته فرهنگی گرگان هم باید از ادارات برنامه خواسته شود.

خارکوهی گفت: بهتر است ستادی تشکیل شود که ریاست آن با فرماندار باشد و شورای شهر دبیر آن باشد و دستگاه‌های مختلف عضو این ستاد باشند. هر دستگاه باید برنامه خودش را ارائه کند و نسبت به اجرای آن پاسخگو باشد.

وی افزود: اگر قرار است هفته فرهنگی جدی گرفته شود، باید مشخص شود که در مصوبه اصلی شورای شهر دقیقاً چه چیزی مدنظر بوده است؛ آیا فقط برنامه‌های فرهنگی مدنظر بوده یا افتتاح پروژه، برنامه‌های ورزشی، مسابقات و برنامه‌های مختلف دیگر هم می‌تواند در آن قرار گیرد.

خارکوهی ادامه داد: اگر این موارد در چارچوب هفته فرهنگی قرار می‌گیرد، بسیار خوب است و باید از این ظرفیت استفاده شود. می‌توان در چنین مناسبتی رونمایی کتاب، نمایشگاه کتاب، برنامه‌های مذهبی و برنامه‌های فرهنگی مناسب برگزار کرد.

وی با انتقاد از برخی برنامه‌های کم‌مخاطب اظهار کرد: برنامه‌ها باید در شأن این مناسبت باشد. وقتی می‌بینیم راهپیمایی هفته فرهنگی با حدود ۱۵۰ نفر از میدان شهرداری برگزار می‌شود، واقعاً برای من ناراحت‌کننده است.

خارکوهی تصریح کرد: اگر برنامه‌ای قرار است برگزار شود باید قرص و محکم، درست و بجا و در شأن این مناسبت باشد. اگر قرار نیست چنین برنامه‌ای برگزار شود، گاهی برگزار نکردن آن بهتر از این است که برنامه‌ای کم‌توجه و نامناسب برگزار شود.

حسین پایین‌محلی، نویسنده و فعال اجتماعی:

حسین پایین‌محلی نیز در این باره بر ضرورت خروج برنامه‌های فرهنگی از حالت مقطعی تأکید کرد و گفت: ما باید موضوع را در قالب یک سند فرهنگی برای استان ببینیم. بعد از آن لازم است یک ستاد مشترک در استان شکل بگیرد؛ چیزی شبیه ساختاری که در شورای فرهنگ عمومی وجود دارد.

وی افزود: یکی از کارهای مهمی که باید انجام شود، ایجاد بانک اطلاعاتی نخبگان است. ما باید نخبگان را در حوزه‌های مختلف شناسایی کنیم و این افراد را به جامعه معرفی کنیم.

پایین‌محلی ادامه داد: می‌توانیم در ۱۰ تا ۱۵ حوزه مختلف این نخبگان را شناسایی کنیم؛ مثلاً در حوزه واقفان، افرادی که در استان گلستان در حوزه وقف فعالیت‌های زیادی داشته‌اند، یا در حوزه ایثار و شهادت، جهادگران فرهنگی و حوزه‌های مختلف اجتماعی.

وی گفت: یکی از حوزه‌هایی که متأسفانه مغفول مانده، صنایع دستی است. این حوزه با ورود کالاهای لوکس نیز تضعیف شده و باید برای احیای آن برنامه داشته باشیم.

این فعال اجتماعی تأکید کرد: معرفی و تقدیر از این افراد نباید فقط در یک مناسبت یا یک برهه زمانی خاص انجام شود. باید به شکل مستمر در طول سال و به صورت سریالی ادامه پیدا کند.

وی افزود: البته شهرداری، شورای شهر و مجموعه‌های دیگر کارهای ارزشمندی انجام داده‌اند، اما با آن نقطه ایده‌آلی که مورد انتظار شهروندان گرگان و گلستان است، هنوز فاصله داریم.

سید غلامرضا موسوی، رئیس کمیسیون فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شورای اسلامی شهر گرگان:

سید غلامرضا موسوی نیز درباره میزان اثرگذاری فعالیت‌های فرهنگی گفت: در حوزه مدیریت شهری یکی از وظایفی که بر عهده ماست این است که به سابقه دیرینه و سند افتخاری که در منطقه و شهر ما وجود دارد، توجه ویژه داشته باشیم.

وی افزود: این سابقه تاریخی یک سرمایه است؛ یک موضوع هویت‌بخش است و باید بتواند برای شهر اهمیت ایجاد کند.

موسوی با اشاره به حضور امام حسن عسکری(ع) در جرجان اظهار کرد: حضور پربرکت امام حسن عسکری(ع) در این منطقه، یک دستاورد تاریخی برای ماست و این حضور باید در برنامه‌های فرهنگی شهر دیده شود.

وی ادامه داد: هفته فرهنگی گرگان فقط یک هفته نیست که بخواهیم خیلی گذرا و ساده از کنار آن عبور کنیم. این موضوع بخشی از سند درخشان تاریخ این دیار است.

رئیس کمیسیون فرهنگی شورای شهر گرگان گفت: ما باید این سند افتخار را به نسل جدید منتقل کنیم. نسل جدید میراث‌دار ماست و اگر قرار است هویت شهر باقی بماند، باید این تاریخ برای آنها روایت شود.

موسوی با اشاره به برنامه‌های اجراشده افزود: فعالیت‌های زیادی انجام شده، اما واقعیت این است که این فعالیت‌ها عمدتاً جنبه مناسبتی پیدا کرده‌اند و کمتر به سمت تولید محتوا و انتقال ارزش به نسل جدید رفته‌اند.

وی تصریح کرد: به نظر من نوع نگاه مسئولان در این حوزه باید تغییر کند. ما باید این موضوع را یک میراث گرانبها و یک شناسنامه تاریخی شهر بدانیم.

موسوی تأکید کرد: این موضوع فقط مسئولیت شهرداری نیست. همه باید پای کار بیایند.

وی پیشنهاد کرد: یک دبیرخانه مشخص برای این برنامه در نظر گرفته شود؛ حالا می‌تواند در سازمان فرهنگی شهرداری باشد یا در اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی یا ساختاری که بتواند متولی پیگیری موضوع باشد.

موسوی گفت: این دبیرخانه نباید فقط برای جشن باشد، بلکه باید نمایش‌های علمی، پویش‌های مردمی، مسابقات و آثار فرهنگی را دنبال کند و خروجی داشته باشد.

وی افزود: یکی از کارهایی که شهرداری می‌تواند به عنوان یک اثر ماندگار انجام دهد، ایجاد یک نمایشگاه دائمی است که گذشته، حال و آینده فرهنگی شهر را به مردم معرفی کند و خروجی‌هایی را که هفته فرهنگی ایجاد می‌کند، در اختیار مردم قرار دهد.

سؤال دوم: چه فاصله‌ای میان ظرفیت‌های واقعی گرگان و برنامه‌های هفته فرهنگی وجود دارد و برای پر کردن این فاصله چه باید کرد؟

غلامرضا خارکوهی:

خارکوهی درباره فاصله موجود میان ظرفیت تاریخی گرگان و برنامه‌های فرهنگی گفت: ما یک واقعه بسیار مهم تاریخی داریم که از نظر مکتوبات و اسناد، پشتوانه دارد و حتی یک بنای تاریخی نیز به نام قدمگاه امام حسن عسکری(ع) داریم، اما هنوز نتوانسته‌ایم جایگاه واقعی این واقعه را در شهر ایجاد کنیم.

وی افزود: برای این موضوع باید برنامه‌ریزی جدی داشته باشیم. اگر قرار است هفته فرهنگی برگزار شود، همه دستگاه‌ها باید برنامه داشته باشند.

این تاریخ‌نگار گفت: می‌توان برنامه‌های مختلفی از جمله رونمایی کتاب، نمایشگاه کتاب، کتاب‌های مذهبی و مناسب، برنامه‌های فرهنگی و راهپیمایی برگزار کرد، اما همه این برنامه‌ها باید در شأن این مناسبت باشند.

وی تأکید کرد: باید یک ستاد منسجم و محکم تشکیل شود که همه دستگاه‌های تأثیرگذار در آن عضو باشند و از دستگاه‌های دولتی و نهادهای مردمی برنامه خواسته شود.

خارکوهی ادامه داد: اگر برای هفته فرهنگی چنین ساختاری ایجاد شود، دیگر یک دستگاه تنها مسئول همه امور نخواهد بود. همه باید سهم خودشان را در این موضوع ایفا کنند.

حسین پایین‌محلی:

پایین‌محلی در پاسخ به این سؤال، ظرفیت‌های انسانی را یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های مغفول دانست و گفت: ما باید در سطح استان یک سند فرهنگی داشته باشیم و بر اساس آن بتوانیم ظرفیت‌های انسانی را شناسایی کنیم.

وی افزود: بانک اطلاعاتی نخبگان می‌تواند کمک کند بدانیم چه کسانی در حوزه‌های مختلف فرهنگی، اجتماعی و تاریخی فعال هستند.

پایین‌محلی ادامه داد: وقتی یک فرد در حوزه وقف، یک نفر در حوزه ایثار و شهادت، فردی در حوزه جهاد فرهنگی و شخص دیگری در صنایع دستی فعالیت کرده است، نباید این ظرفیت‌ها فقط زمانی دیده شوند که یک مناسبت خاص فرارسیده باشد.

وی گفت: این افراد باید در طول سال معرفی شوند و جامعه آنها را بشناسد.

این فعال اجتماعی تأکید کرد: برنامه فرهنگی باید استمرار داشته باشد. اگر فقط در یک هفته برنامه برگزار کنیم و بعد همه چیز تمام شود، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که فرهنگ به شکل عمیق در جامعه اثر بگذارد.

سید غلامرضا موسوی:

موسوی در ادامه درباره فاصله موجود میان ظرفیت‌های گرگان و برنامه‌های فعلی گفت: یکی از مطالبات مردم، توجه جدی‌تر به مکان تاریخی قدمگاه است. این مکان می‌تواند به یک پایگاه فرهنگی بزرگ تبدیل شود.

وی افزود: مکان‌ها به خودی خود ارزش ندارند، بلکه ارزش مکان به شخصیت‌ها و اتفاقاتی است که در آن رخ داده است. در گرگان شخصیتی مانند امام حسن عسکری(ع) حضور داشته و ما باید بتوانیم از این ظرفیت استفاده کنیم.

موسوی گفت: ما هنوز نتوانسته‌ایم مفهوم شرف‌المکان بالمکین را درباره این مکان به معنای واقعی اجرا کنیم.

وی ادامه داد: باید صداوسیما، دستگاه‌های فرهنگی، مدیریت شهری و همه مجموعه‌های مؤثر پای کار بیایند و این موضوع در قالب یک ستاد فرهنگی شهر برنامه‌ریزی شود.

رئیس کمیسیون فرهنگی شورای شهر گرگان تأکید کرد: این میراث گرانبها شناسنامه شهر ماست و باید به عنوان یک سند افتخار به نسل جدید منتقل شود.

موسوی درباره بودجه فرهنگی نیز گفت: مسئله ما فقط مسئله مالی نیست، بلکه نگاه فرهنگی نیز باید تقویت شود.

وی افزود: بودجه فرهنگی در بسیاری از دستگاه‌ها محدود است و دستگاه‌های فرهنگی نیز بارها اعلام می‌کنند که منابع کافی در اختیار ندارند.

موسوی ادامه داد: اگر فرهنگ مهم است، باید در بودجه‌ریزی نیز این اهمیت دیده شود، اما در کنار بودجه، مسئله مهم‌تر مردمی‌سازی است.

وی تصریح کرد: هرجا مردم پای کار آمده‌اند، موفقیت برنامه‌های فرهنگی چند برابر شده است. مردم می‌توانند به بودجه و امکانات موجود ضریب بدهند و اثربخشی برنامه را افزایش دهند.

موسوی همچنین بر استفاده از ظرفیت نخبگان تأکید کرد و گفت: باید به شخصیت‌هایی که در حوزه تاریخی و فرهنگی فعالیت کرده‌اند، ارزش و جایگاه بیشتری بدهیم و از دانش آنها برای راهبری برنامه‌های فرهنگی استفاده کنیم.

وی در پایان گفت: اگر می‌خواهیم کار فرهنگی تمیز و اثرگذار انجام دهیم، باید هم بودجه داشته باشیم، هم مردم را وارد میدان کنیم و هم از ظرفیت دانشمندان، تاریخ‌پژوهان و چهره‌های فرهنگی استفاده کنیم.

جمع‌بندی؛ مسئله گرگان کمبود فرهنگ نیست، کمبود پیوند میان فرهنگ و برنامه‌ریزی است

آنچه از سخنان سه کارشناس این میزگرد به دست می‌آید، این است که گرگان از نظر تاریخی و فرهنگی با کمبود ظرفیت مواجه نیست؛ مسئله اصلی، چگونگی تبدیل این ظرفیت‌ها به یک جریان مستمر و اثرگذار است.

خارکوهی بر تشکیل ستاد فرادستگاهی و تقسیم مسئولیت میان دستگاه‌ها تأکید دارد؛ پایین‌محلی بر شناسایی نخبگان و تدوین یک سند فرهنگی و برنامه مستمر دست می‌گذارد و موسوی از دبیرخانه دائمی، مردمی‌سازی، ایجاد نمایشگاه دائمی و تبدیل قدمگاه به یک پایگاه فرهنگی سخن می‌گوید.

سه دیدگاه در نهایت در یک نقطه به هم می‌رسند: هفته فرهنگی نباید صرفاً به چند روز برنامه، جشن، مسابقه یا تبلیغات محدود شود.

اگر سوم ربیع‌الثانی قرار است برای گرگان معنایی فراتر از یک تاریخ تقویمی داشته باشد، باید این مناسبت بتواند بهانه‌ای برای شناخت تاریخ شهر، معرفی مفاخر، احیای ظرفیت‌های فرهنگی، مشارکت جوانان و ایجاد پیوند میان نسل گذشته و آینده باشد.

گرگان برای این کار سرمایه‌های فراوانی دارد؛ از روایت حضور امام حسن عسکری(ع) و قدمگاه منسوب به آن حضرت گرفته تا بافت تاریخی، مفاخر، صنایع دستی، نخبگان، دانشگاهیان، هنرمندان، فعالان اجتماعی و گروه‌های مردمی.

اکنون پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا گرگان ظرفیت فرهنگی دارد یا نه؛ بلکه پرسش این است که این ظرفیت‌ها چگونه باید از دل مناسبت‌ها بیرون بیایند و به یک جریان دائمی در زندگی فرهنگی شهر تبدیل شوند.

شاید پاسخ این میزگرد را بتوان در یک جمله خلاصه کرد: گرگان بیش از آنکه به یک هفته فرهنگی دیگر نیاز داشته باشد، به یک سازوکار فرهنگی دائمی نیاز دارد؛ سازوکاری که تاریخ را به هویت، هویت را به مشارکت و مشارکت را به آینده فرهنگی شهر پیوند بزند.

انتهای خبر/